HET GESLACHT
VAN DEN BERGHE, GENAAMD MONTANUS

Pieter van den Berghe moet rond 1560 te Gent geboren zijn.  Van zijn ouders is zo goed als niets bekend.  Zijn vader heette ook Pieter.  Bij mijn ondezoek heb ik gebruik kunnen maken van een beknopte genealogie, die aan het eind van de 19e eeuw (1889) werd gepubliceerd door H.A.M. Roelants jr., zeer waarschijnlijk in opdracht van Willem Adriaan Montanus (1841-1920).  Zijn kleinzoon Willem Adriaan (1908-2004) was nog in het bezit van de originele aantekeningen.  Hierin wordt gesproken van een Pieter van den Berghe, die kapitein was op de Engelse vloot.  Dit zou de genoemde vader kunnen zijn.

kerk van Austin Friars te Londen (vóór de Tweede Wereldoorlog)

Pieter komen we voor het eerst tegen in de archieven van de Dutch Reformed Church Austin Friars te Londen.  We vinden daar de aantekening van zijn huwelijk met Jacomina Hondius, een huwelijk dat gesloten werd op 23-11-1585.  Jacomina stamde uit het geslacht d'Hondt en was een zuster van Joost d'Hondt, die als Judocus Hondius wereldfaam zou verwerven als graficus en cartograaf.  Hij zou samenwerken met zijn zwager Pieter.  Jacomina was calligrafe en heeft gewerkt aan het hof van koningin Elisabeth I.
In Londen veranderde  Pieter zijn naam in Petrus Montanus.  Gedurende een aantal jaren werd de naam 'van den Berghe, genaamd Montanus' gebruikt, maar zijn kinderen zouden later in Amsterdam bijna allemaal 'Montanus' genoemd worden. Alleen zijn zoon Lodewijk komen we daar nog tegen als Lodewijk van den Berghe.

Bij de verandering van zijn naam nam Pieter ook een nieuw familiewapen aan (zie hierboven).  De eerte kinderen werden geboren in Londen, maar in 1593m vertrok het gezin naar de Nederlanden.  In Vlissingen en Middelburg was Petrus Montanus werkzaam in het onderwijs.  In Middelburg zijn nog duidelijke sporen te vinden.  Hij was daar van 1600 tot 1602 verbonden aan de Latijnse School als conrector en praeceptor (leraar oude talen).  Vanwege een conflict over zijn salariëring vertrok hij op 1 november 1602 naar Amsterdam en werd daar conrector van de Latijnse School aan de Nieuwezijds (Amsterdam bezat in die tijd twee Latijnse Scholen).

Naast zijn werk als leraar was hij schrijver, bewerker en vertaler.  Hij werkte verschiilende keren mee bij de uitgaven op cartografisch gebied van zijn zwager Judocus Hondius.

Titelblad van de Mercator-Hondiusatlas
met rechts onderaan de vermelding van Petrus Montanus.

Jacomina Hondius kwam door een ongeluk om het leven.  Op 2 januari 1628, toen zij uit de 'Predicatie' kwam, die gehouden werd in een houten loods, die ongeveer op de plaats stond waar zich nu de Westerkerk bevindt, verdronk zij in de Prinsengracht.  Petrus en zijn gezin woonden in de Reestraat, een bealngrijke zijstraat van de Prinsengracht, waar zij een huis huurden van de rector van de Latijnse School.
In hetzelfde jaar nog stierf Petrus.  Hij werd te Amsterdam begraven op 9 november 1628.

bladzijde uit het begraafboek van Amsterdam.
(zesde van onder de inschrijving van Petrus Montanus)

Opmerkelijke personen en gebeurtenissen tussen 1650 en 1850.

Arnoldus Montanus (1625-1683).

Hij is ontegenzeglijk de bekendste uit het geslacht.
Armoldus (Arend) was predikant en rector van de Latijnse School in Schoonho ven.  Deze functies leverden blijkbaar zoveel vrije tijd op, dat hij nu nog onder kenners bekend is om de vele boeken die hij geschreven heeft.  Hij schreef over kerkgeschiedenis, theologie, de geschiedenis van de Nederlanden en over volkeren en culturen in Amerika en Azië.  Zijn brede ontwikkeling en belangstelling waren typerend voor de intellectuele bloei van de Nederlanden in de Gouden Eeuw.  Zijn nu nog bekendste boek, indertijd een standaardwerk in heel Europa, is: 'De nieuwe en onbekende Weereld: of beschryving van America en 't Zuidland'(1671).
Zijn beschrijvingen warenn zo levensecht, dat hij op veel plaatsen in Europa gold als een zendeling, die alles van dichtbij had gezien en meegemaakt.  Alle boeken werden echter geschreven op zijn studeerkamer in Schoonhoven m.b.v. reeds eerder gepubliceerde werken van anderen.

Titelblad van : De nieuwe en onbekende weereld.

Fredericus Montanus (1743-1816).

Was Arnoldus de bekendste, Fredericus is wat mij betreft de belangrijkste.  Zonder hem zou het Leidse geslacht 'Montanus' niet bestaan hebben.
Wat is het geval?
Zoals meerderen uit zijn geslacht koos Fredericus voor het ambt van predikant.  Samen met zijn broer Petrus Jacobus werd hij in 1762 ingeschreven aan de universiteit van Leiden.  Uit het inschrijvingsregister van de universiteit blijkt dat zij beiden kamerbewoner waren bij het gezin Wagemaker in de Sonneveldsteeg.  Een dochter uit het gezin, Jacoba, werd zwanger van Fredericus.  Van een huwelijk kon geen sprake zijn.  Fredericus was eenn telg uit een tamelijk vooraanstaand geslacht en streng protestant, Jacoba was arm en oud-katholiek.
Fredericus maakte versneld zijn theologiestudie af (bijna een jaar sneller dan zijn broer) en vertrok nog hetzelfde jaar naar Oost-Indië.  Hij zou nooit meer terugkeren naar Nederland.
Hij was predikant in Batavia, Cheribon en Semarang.  In die laatste plaats overleed hij in 1816.
Zijn kind, dat geboren werd uit Jacoba Wagemaker, zou de stamvader worden van het Leidse geslacht 'Montanus'.

Jacobus Johannes Montanus (1774-1848).

Fredericus huwde in Oost-Indië met Maria Geertruida Sas.  Uit dit huwelijk werd een zoon geboren, Johannes Jacobus.  Reeds op achtjarige leeftijd vertrok hij naar de Nederlanden.  In 1795 begon hij aan een rechtenstudie aan de universiteit van Amsterdam; na zijn studie vestigde hij zich als advocaat te Utrecht aan de Neude.
Hier sloeg op zeker moment het noodlot toe.  Geestelijk en/of lichamelijk was hij niet meer in staat zijn beroep uit te oefenen en hij en zijn gezin vervielen tot armoede (zij verhuisden van de Neude naar ágter 't slagthuis'),  zo zeer zelfs, dat zij terecht kwamen in de kolonie Frederiksoord van de Maatschappij van Weldadigheid.  Eerst fungeerde Johannes Jacobus nog als bureaumedewerker van de adjunct-directeur, maar daar was hij blijkbaar ook niet toe in staat.  Hij kreeg toestemming om de kolonie te verlaten, maar maakte daar geen gebruik van; de rest van zijn leven beheerde hij in de kolonie een winkel.

koloniehuisje in Frederiksoord

Voor het gezin van Johannes Jacobus moet het leven in Frederiksoord een uitzichtloos bestaan zijn geweest.  Het kwam zover, dat twee van de zoons daar (zonder toestemming) vertrokken om hun geluk elders te gaan beproeven.  We vinden hen terug in Oost-Indië.

Evert Willem Montanus (1812-1856).

Evert Willem, een zoon van Johannes Jacobus, treffen we aan op 29-jarige leeftijd op het eiland Banda Neira in de Zuid-Molukken.  Daar trouwde hij met Frederika Schaaf.  Uit dit huwelijk werden acht kinderen geboren en zijn nageslacht is tot op den dag van vandaag voor een deel bekend.

Vlak vóór de Tweede Wereldoorlog bracht Willem Adriaan Montanus (1908-2004) als marineofficier een bezoek aan Banda Neira en trof daar een inlandse familie aan met de naam 'Montanus'.  Men wist hem duidelijk te maken, dat zij afstamden van een Nederlandse predikant.  Na de oorlog is Willem Adriaan nog een keer terug geweest, maar de betreffende familie trof hij daar niet meer aan.

Hernis Montanus (1873-1943) van Banda Neira

De archiefgegevens van Indonesië zijn zeer onvolledig en er is niet meer na te gaan hoe deze tak zich ontwikkeld heeft.
Echter, in februari 2008 kreeg ik een emailbericht, als reactie op mijn website, van een in Amerika wonende Nederlander.  Deze heeft een band met de Molukken en bracht in 1996 een bezoek aan familie op de Batjan (Becan)-eilanden.  Hij vertelde daar, dat hij van plan was ook een bezoek te brengen aan Banda Neira en kreeg toen te horen, dat daar nog verre familie woonde met de naam 'Montanus'.  In die tijd had hij nog geen genealogische belangstelling en beheerste hij ook niet het Bahassa Indonesia, zodat de communicatie heel slecht verliep.  Wel hing in de huiskamer hetzelfde portret van Hernis Montanus, dat hij op deze website tegenkwam.  Nader onderzoek van zijn kant heeft nog wel enkele gegevens opgeleverd, zodat een verbinding tot stand kon worden gebracht met het voorgeslacht van de nakomelingen van Hernis, die hier nog in Nederland leven.

Op dit moment is het de vraag of de familie nog op Banda Neira woont, zelfs of iedereen nog in leven is.  De onlusten van 1997/1998 tussen Islamieten en Christenen hebben gezorgd voor heel wat doden, terwijl een deel van de chritelijke bevolking gevlucht is voor het geweld.  De vraag is. of er dus nog meer gegevens boven water te krijgen zijn.

In het begin van de vijftiger jaren van de vorige eeuw is een zoon van Hernis Montanus vanuit Soerabaja met zijn gezin naar Nederland vertrokken.  Zijn drie nog in leven zijnde kinderen wonen met hun gezin  in Nederland.