NOORDWIJK

Geschiedenis (in vogelvlucht).

Het dorpje Northgo was gelegen, waar nu het oude centrum van Noordwijk-Binnen ligt.  Het bestond waarschijnlijk al enige eeuwen, toen in 847 de Schotse Benedictijn Jeroen bij de Rijn aan land kwam en de streek probeerde te kerstenen.  Nadat het Noordwijkse kerkje in 856 door de binnenvallende Noormannen was platgebrand en Jeroen  vermoord, werd hij de beschermheilige van het dorp.  Zijn graf in de Grote kerk maakte Noordwijk in 1429 tot een officiëel bedevaartsoord.

beeld Sint Jeroen

Noordwijk was in de Middeleeuwen een zgn. Ambachtsheerlijkheid, bestuurd door een Ambachtsheer, een Schout (benoemd door de Heer) en zijn Schepenen.  De dorpelingen waren er al in 1397 in geslaagd om stadsrechten te verkrijgen, maar de edelen waren niet blij met de gevolgen daarvan voor hun positie; omdat er geen stadswal kwam, vervielen de stadsrechten weer. Toen de Heerlijkheid Noordwijk werd samengevoegd met die van Langeveld, Ter Lucht (bij de Zilk) en Offem, kreeg de huidige gemeente zijn vorm.

Noordwijk-Binnen werd in 1450 geheel door brand verwoest, alleen de kerktoren bleef gespaard.
Eeuwenlang heeft de bevolking vooral van de visserij geleefd en van de daarmee verbonden scheepsbouw, visrokelrij, touwslagerij, taanderij (behandeling van visnetten) en kuiperij.  Vanaf de 15e eeuw bloeide 'Binnen' op door de winstgevende kruidenteelt.  De historische kern rond de Grote Kerk getuigt van deze periode met tal van monumentale gebouwen aan het Lindenplein en de Voorstraat.
Eind 16e eeuw bracht de Leidse botanicus Clusius de eerste tulpen naar Leiden en naar de zandige duingrond als vruchtbare bodem daarvoor.  In de 19e eeuw overvleugelde de bollenteelt de kruidenteelt en werd het dorp uiteindelijk een 'bloemenbadplaats'.

'Binnen' was tijdens de Reformatie overwegend katholiek gebleven en de RK gemeenschap mocht in 1690 een noodkerkje inrichten in de Kerkstraat; zij betrok in 1834 een stenen kerkje nabij het Lindenplein, waar na 1894 de huidige hallekerk tegenaan werd gebouwd.

Noordwijk aan Zee is pas rond 1200 ontstaan toen enkele vissers en jutters gingen wonen in een duinvallei op de hoogte van de huidige Hoofdstraat.  Daar trokken de Noordwijkers al eeuwenlang hun vissersboten op het strand.  In 1300 visten de Noordwijkse schepen al volop onder de Engelse kust en in de 15e eeuw bestond de vloot uit een kleine veertig schepen.  In 1444 werd de eerste 'vierboet' (verhoogde vuurplaats) ter hoogte van het huidige Huis ter Duin gebouwd, zodat de vissers 's nachts hun strand konden terugvinden.

schepen op het strand

Het jaar 1579 was een rampjaar.  De Allerheiligenvloed spoelde een deel van de woningen weg en de Spaanse bezetters begonnen hun plunderingen als opmaat voor het beleg van Leiden.  Tijdens de Tachtigjarige Oorlog was de bevolking van 'Zee' overwegend protestant en velen van hen waren Geuzen.  Hierdoor hadden de Spanjaarden het vooral gemunt op 'Zee'.  
Pas aan het eind van de oorlog 1n 1647 kreeg de Nederduits Hervormde Gemeente een eigen kerk, de Kapel ter Zee.

Vanaf 1700  verkozen steeds meer Noordwijkers de kruiden- en bollenteelt boven het zware zeemansbestaan.  Dit kon niet worden opgevangen door de kleine vissersbevolking van 'Zee'.  In 1755 telde deze nog maar 560 inwoners (100 huizen), in 1846 duizend (150 huizen).  De Franse bezetting (1795-1813) deed de visserij ook geen goed.  Napoleon legde de vissersboten strenge beperkingen op uit angst voor handel met de vijandige Engelsen.  Daardoor legde de haringvisserij bijna het loodje.  De nieuwe regeringen legden vervolgens van 1816 tot 1854 nieuwe beperkingen op aan de haringvisserij in Noordwijk, Katwijk en Scheveningen om andere vissersplaatsen ook een kans te geven.  De Noordwijkse visserij is daarna door gebrek aan zeelui en reders verder ingestort.  In 1868 telde de vloot nog maar zestien bomschuiten voor de haringvangst en twee kleine bootjes voor de vangst van platvis; in 1913 voer de laatste bomschuit uit.

Na 1860 kwam het badtoerisme op gang .  In 1866 verschenen de eerste badkoetsjes op het strand en was de badplaats Noordwijk een feit.  Vanaf dat moment is 'Zee' zeer snel uitgebreid, werden de vissershuisjes gesloopt en is het oude dorp grootscheeps vernieuwd.

Inleiding op 'De inwoners'.

Reeds jaren komt in Noordwijk gedurende het winterseizoen maandelijks een groepje genealogen bij elkaar.  Eén van hen, Bert van Schie, heeft zich jarenlang bezig gehouden met het op schrift stellen van de gegevens uit de Burgelijke Stand, het Bevolkingsregister en de doop-, trouw- en begraafboeken van deze plaats.  Toen ik hiervan op de hoogte kwam, vond ik het erg jammer, dat het resultaat van zijn werk slechts voor een zeer beperkte groep te raadplegen was.  De afgelopen paar jaar ben ik bezig geweest zijn gegevens te digitaliseren zodat ze op internet geplaatst konden worden. Samen breiden we deze gegevens nog steeds uit met data uit gepubliceerde genealogieën, vondsten op internet,  advertenties uit regionale weekbladen en wat verder door anderen wordt aangereikt.

vuurtoren van Noordwijk

Niet-openbare gegevens.

Veel gegevens mogen niet gepubliceerd worden, maar zijn mij wel bekend.  Zoals reeds op de openingspagina vermeld wordt, bestaat de mogelijkheid om rechtstreeks contact met mij op te nemen.

Schrijfwijze van namen.

Het bereiken van een behoorlijk overzicht van alle familienamen was alleen mogelijk door het toepassen van een uniforme schrijfwijze.  Zeker in het verre verleden, maar toch ook nog in de 19e eeuw werden bepaalde namen op verschillende wijze geschreven.  Nadat bijna alles is ingevoerd, proberen we naar de juiste schrijfwijze te zoeken maar het blijft bij een aantal familienamen een heidens karwei.  We raden je dus aan bij het zoeken in de index ook te kijken bij een andere schrijfwijze van de naam die je zoekt.

Noordwijk (a).

Bij geboorte- en overlijdensdata  kan je zo hier en daar achter een plaatsnaam aantreffen: (a).  Dit geeft aan, dat je te maken hebt met de aktedatum (aangifte).  Het is wel de bedoeling dit aantal data zoveel mogelijk in te perken.

wapen van Noordwijk